Initiatief logeerzorg in Noord-Holland brengt verlichting voor mantelzorgers

Eén overzichtelijk platform met het aanbod van logeerzorg, eenduidige hogere vergoedingen en verlichting voor mantelzorgers. Dat is de opbrengst van een regionaal initiatief logeerzorg in Noord-Kennemerland en de kop van Noord-Holland. Gemeenten, zorgkantoor, zorgverzekeraar VGZ, aanbieders van logeerzorg en het Mantelzorgcentrum hebben samengewerkt aan het realiseren van fijne en veilige logeerplekken.

De gemeenten hebben de vergoedingen voor zorgaanbieders gelijkgetrokken, zodat ze de kosten beter dekken. Daarnaast is er nu een centrale vindplaats van logeerplekken en een structureel overleg tussen betrokken partijen. Opdrachtgevers voor het initiatief was de netwerktafel VONK (Vitaal Oud Noord-Kennemerland) in samenwerking met VVnV (Van Vergrijzing naar Vernieuwing).

Even op adem komen met logeerzorg

Logeerzorg is een vorm van respijtzorg. Iemand neemt de zorg voor de naaste tijdelijk over van de mantelzorger. Die kan dan even op adem komen en houdt het zorgen daardoor vaak langer vol. Door mantelzorgers op deze manier te ondersteunen, kan instroom in zwaardere zorg (Wlz) worden voorkomen of uitgesteld.

 In Noord-Kennemerland en de Kop van Noord-Holland is deze zorg via een regionaal initiatief nadrukkelijker beschikbaar. Het doel is om drempels te verlagen en gebruik te vergroten.

Bekend en vindbaar maken van logeerzorg

Een belangrijke eerste stap in het initiatief was logeerzorg bekender en beter vindbaar maken. Projectleider Dyane Driessen-van Alphen: “Veel mantelzorgers weten niet dat er zoiets als logeerzorg bestaat. Wij wilden daarom een plek creëren om logeerzorg als cruciaal middel voor mantelzorgers neer te zetten.”

Die plek werd mantelzorgvrij.nl, een initiatief van het Mantelzorgcentrum. Op mantelzorgvrij.nl komen vraag en aanbod samen en worden logeerplekken planbaar en overzichtelijk gepresenteerd.

De website fungeert in de regio als toegangspoort voor logeerlocaties. Mantelzorgers die op een logeerplek zoeken voor hun naaste, kunnen zich oriënteren en vervolgens eenvoudig een aanvraag voor logeerzorg indienen. Op ieder moment van de dag.

Eenduidige passende tarieven

Een volgende stap was om het aanbod van logeerplekken te stroomlijnen. Een belangrijk aspect hiervan is een passend tarief. Gemeenten vergoeden het logeren vanuit de Wmo en ze hanteerden soms verschillende tarieven. Tarieven die bovendien niet altijd motiveerden om logeerplekken aan te bieden. Logeren is administratief intensief en vraagt een andere inzet dan langdurig verblijf.

Driessen-van Alphen: “Zorgaanbieders zeiden: ‘We willen best inzetten op planbare logeerzorg, maar dan moet het Wmo‑tarief omhoog.’ En dat is gelukt – met alle betrokken gemeenten. Het resultaat is dat de vergoedingen gelijkgetrokken zijn en dat logeerzorg binnen de gemeenten nu echt op de kaart staat.”

26 logeerplekken en een gemiddelde bezetting van 70%

De voorbereidingen op het initiatief gingen in 2024 van start. In dat jaar werd onder meer gebouwd aan het aanbod. Het aantal locaties dat logeerplekken aanbiedt, groeit stap voor stap. In 2025 is het initiatief begonnen, inclusief het monitoren van vraag en aanbod en de bezettingsgraad. Het loopt door tot eind 2026.

Er zijn nu (februari 2026) 26 logeerplekken, verdeeld over 9 zorgaanbieders en 10 locaties. Er zijn plaatsen voor verschillende doelgroepen, zoals psychogeriatrie/dementie, somatiek licht en zwaar, en een kleinere mogelijkheid voor een mensen met psychiatrische klachten. “We hebben in het eerste jaar een bezettingsgraad van 70% gehaald. Voor een nieuw ingericht aanbod is dat een mooi resultaat”, vindt Driessen-van Alphen.

Het initiatief combineert ambitie met realisme: te veel plekken leidt tot leegstand, te weinig tot wachttijden. Daarom komt vraag‑en‑aanbodsturing maandelijks terug in de monitoring met aanbieders: hoeveel logees, vanuit welke domeinen (Wmo of Wlz), wie verwees, wanneer moest ‘nee’ worden gezegd, en waarom?

Met deze informatie kunnen locaties flexibel bijsturen (bijvoorbeeld tijdelijk uitbreiden in vakantieperiodes). “Zorgaanbieders gaan hier heel soepel mee om en werken ontzettend goed mee in dit initiatief”, vertelt Driessen-van Alphen.

Toegang versimpelen: één route, sneller besluit

De toeleiding naar logeerplekken bleek in jaar één nog weerbarstig. “De verschillen in werkprocessen bij de gemeenten bleken te groot om eenvoudig gelijk te trekken. In jaar twee hebben we vol ingezet op het versimpelen van de toeleiding”, zegt Driessen-van Alphen.

Inmiddels werken vier gemeenten met een versimpelde intake, waardoor mantelzorgers maar één keer hun verhaal hoeven doen en veelal binnen twee tot drie weken een Wmo-beschikking kunnen krijgen. “Voorheen kon dat weken tot maanden duren. De aanpak wordt regionaal gedeeld, met als doel een sneeuwbaleffect.”

Een heel praktisch onderdeel van de toeleiding is de beschikbaarheidskalender op mantelzorgvrij.nl. Mantelzorgers kunnen hierop realtime zien waar plekken vrij zijn en een aanvraag indienen. “Daarmee kunnen ze letterlijk rust creëren, zelfs als de aanvraag pas later definitief wordt. Het gevoel dat er een plek kán zijn, geeft vaak al rust.” De kalender wordt gemonitord om de bezetting verder te verbeteren.

Samen leren, domeinen verbinden

Essentieel in Noord-Kennemerland en de kop van Noord-Holland is structureel overleg tussen gemeenten, zorgkantoor, zorgverzekeraar, aanbieders en het Mantelzorgcentrum. “We hebben geleerd oog te hebben voor elkaars belangen. Het belang van het zorgkantoor is anders dan dat van de gemeente of de zorgverzekeraar,” zegt Driessen-van Alphen.

Die gezamenlijke tafel maakt doorontwikkeling mogelijk, onder meer voor situaties waar Wmo‑logeren tijdelijk aanvulling vanuit de Zorgverzekeringswet (wijkverpleging) vraagt. Dat proces wordt nu verkend met als doel dat de kleinere aanbieders ook de aanvulling krijgen vanuit de Zvw.

De grotere partijen, die wel contracten met de zorgverzekeraars hebben, kunnen hen daarbij helpen door onderaannemerschap aan te gaan. “De financiële dekking wordt hiermee verbeterd”, legt de projectleider uit. “Dat is juist voor kleine aanbieders van logeerzorg belangrijk. Deze regionale aanpak laat zien dat de beide regio’s logeerzorg goed willen inrichten vanuit een gezamenlijk belang en vanuit de verschillende domeinen.

Acute logeerzorg

Ook acute logeerzorg staat op de agenda: wat gebeurt er als een mantelzorger ineens uitvalt? Dan is snel organiseren cruciaal, vaak met een triagist en achteraf bekostiging door de gemeente, zorgverzekeraar of het zorgkantoor. De regio onderzoekt hoe dit eenduidig en voorspelbaar kan worden ingericht.

Het Mantelzorgcentrum is in het initiatief de vaste partner voor respijtcoördinatie, communicatie en monitoring. De casemanager respijtzorg van het Mantelzorgcentrum begeleidt de mantelzorgers en hun naaste bij aanvragen, zoekt mee naar de best passende plek en helpt om de Wmo-beschikking aan te vragen.

Monitoring

Bij iedere logeeraanvraag werd de ervaren belasting bij mantelzorgers uitgevraagd. “De monitoring door de Vrije Universiteit was waardevol, omdat het ook een moment is om te vragen: hoe staat u erin, houdt u het vol, wat heeft u nodig?”, vertelt Driessen-van Alphen.

“Zo werd logeerzorg een mensgerichte ingang naar bredere vormen van ondersteuning. De bijvangst van brede communicatie – online, offline, kranten, netwerkbijeenkomsten – is dat mantelzorgers ook andere respijtvormen eerder vonden, zoals dagopvang en respijtzorg aan huis.”

Financiering en borging

Het initiatief logeerzorg kreeg in 2025 extra financiële steun van VWS vanuit de SPUK-DOS-regeling. Daardoor kon de regio tempo maken met het harmoniseren van vergoedingen, het doorontwikkelen van mantelzorgvrij.nl en het versimpelen van procedures. Daarnaast werd eenuitgebreid communicatieplan opgezet om de bekendheid te vergroten.

In 2026 wordt doorontwikkeld met middelen uit de Wet Domeinoverstijgende Samenwerking, die vanaf 1 januari 2026 operationeel is. De focus ligt op:

• Verdere versimpeling van gemeentelijke toeleiding
• Eenduidige aansluiting op de Zorgverzekeringswet indien nodig
• Verkennen van acute logeerzorg

De tariefafspraken voor logeerzorg vanuit de Wmo zijn inmiddels structureel opgenomen in jaarlijkse indexatierondes, zodat aanbieders weten waar ze aan toe zijn en plekken kunnen borgen. Het doel is om eind van 2026 het initiatief duurzaam geborgd te hebben.

Positief effect op mantelzorgers en cliënten

Voor mantelzorgers is de emotionele drempel om gebruik te maken van logeerzorg vaak groot: schuldgevoel, zorgen om kwaliteit en ‘loslaten’. Transparantie (beschikbaarheid, passende locatie) en positieve ervaringen helpen. Driessen-van Alphen: “We zien mensen terugkerend logeren. Logees zeggen weleens: ‘Het voelde voor mij ook als vakantie.’ Dat is het mooiste compliment.”

Voor cliënten met zware zorgvragen (bijvoorbeeld Parkinson of MS) is logeren op een afdeling met 24‑uurszorg juist geruststellend; voor lichtere vragen zijn kleinschalige locaties passend. In alle gevallen bepaalt de behoefte van mantelzorger en naaste de keuze.

Gemeenten hebben ervoor gezorgd dat mantelzorgers over de twee regio’s heen gebruik kunnen maken van de logeerplekken die op Mantelzorgvrij.nl staan, ook als er nog geen contract is met een aanbieder. “Deze bereidwilligheid is belangrijk en ook zeer waardevol”, zegt Driessen-van Alphen.

Een bijeffect is volgens haar dat logeerzorg kan bijdragen aan een warme overstap wanneer opname toch onvermijdelijk blijkt. Als mensen al een of meer keren hebben gelogeerd, is de stap kleiner. Dit is prettig voor mantelzorger en logé, en helpt zorgaanbieders aan hun instroom.

Schaal en opschaling: naar West‑Friesland

De opzet met 26 plekken dekt Noord‑Kennemerland en de Kop van Noord‑Holland. Een volgende stap is uitbreiding naar West‑Friesland binnen het netwerk Noord‑Holland Noord Gezond, zodat eind 2026 logeerzorg in heel Noord‑Holland Noord op orde is en mensen regiovrij kunnen kiezen op basis van behoefte. “We kopiëren wat werkt naar West‑Friesland,” zegt Driessen-van Alphen.

Het Noord‑Hollandse initiatief laat zien dat logeerzorg bijdraagt aan houdbare zorg. Met één platform, eenduidige passende vergoedingen vanuit de Wmo, versimpelde toeleiding en structurele samenwerking ontstaat er ruimte. Voor mantelzorgers om vol te houden, voor aanbieders om kwaliteit te borgen en voor regio’s om samenhangend te sturen. Of, zoals Driessen-van Alphen het zegt: “Het is niet alleen een bed of een tarief. Het is een proces waar een hele regio achter moet staan, met de mantelzorger als uitgangspunt.”

Bekijk ook

Hoofdlijnenakkoord ouderenzorg

Om de ouderenzorg nu én in de toekomst goed te organiseren, hebben overheid, zorgorganisaties, ouderenorganisaties en zorgverzekeraars samen afspraken gemaakt. Deze afspraken staan in het Hoofdlijnenakkoord Ouderenzorg (HLO).

Domeinoverstijgend aan de slag voor Twentse ouderen

Bij Twentse Koers werken de veertien Twentse gemeenten, zorgverzekeraar en zorgkantoor Menzis, SamenTwente en provincie Overijssel samen aan duurzame en passende zorg en ondersteuning in Twente. Een van de themalijnen is ‘ouderen’.

De specialist ouderengeneeskunde als verbinder

Hoe voorkomen we dat kwetsbare ouderen, ongeacht hun woonsituatie, op een gegeven moment tussen wal en schip vallen? De verbindende rol van de specialist ouderengeneeskunde (SO) blijkt cruciaal te zijn voor een succesvolle aanpak.