Praten over mentale gezondheid in de klas

In Zuid-Holland Zuid zetten zo’n tien basisscholen een laagdrempelig hulpmiddel in om mentale gezondheid bespreekbaar te maken: het magazine Saarisnietgek. Dit magazine helpt leerkrachten om met leerlingen van groep 7 en 8 in gesprek te gaan over gevoelens en emoties. Want goed in je vel zitten is niet alleen belangrijk voor je welzijn, het is ook de basis om te kunnen leren en jezelf te ontwikkelen.

Preventieve aandacht voor mentaal welbevinden is cruciaal, benadrukt Sandra van ’t Hoff, Gezonde Schooladviseur bij GGD Zuid-Holland Zuid. Mentale gezondheid verdient op elke leeftijd aandacht, ook op jonge leeftijd, vindt zij. Zo leren kinderen zichzelf en anderen beter kennen, leren ze dat het normaal is ups en downs te hebben en dat het oké is dit bespreekbaar te maken. Het mag er zijn.

Leren omgaan met emoties

“Uit diverse gezondheidsmonitoren blijkt dat mentale klachten rond het veertiende levensjaar toenemen, maar daarvoor speelt er vaak al veel. Daarom zetten we naast het voortgezet onderwijs, proactief in op preventie binnen het primair onderwijs. Zodat kinderen leren emoties te herkennen en ermee om te gaan. Dit versterkt hun veerkracht.”

Volgens Van ’t Hoff is het doel structurele aandacht creëren voor mentaal welbevinden binnen het onderwijs. “Gelukkig gebeurt er al veel. We vinden het belangrijk collectief en preventief in te zetten op gezondheid. Niet alleen met kinderen waar al meer speelt. Zo werken we samen aan een sterke basis voor ieder kind.”

Van voeding tot slapen

Van ’t Hoff werkt vanuit de Gezonde School-aanpak. Scholen worden hierbij ondersteund op vier pijlers: educatie, schoolomgeving, signaleren en beleid. “Zo brengen we onder andere met onze sterrenmeter in kaart wat een school al doet en waar nog kansen en behoeften liggen. Het gaat om maatwerk. Samen kijken we hoe we structureel en schoolbreed kunnen inzetten op gezondheidsthema's. Gezonde School gaat niet alleen over bewegen en voeding, maar ook over welbevinden, mentale gezondheid en zelfs slapen.”

Vlinders, angsten en hormonen

Het idee om met het magazine Saarisnietgek te werken ontstond vanuit een concrete behoefte: scholen zochten middelen om het gesprek over mentale gezondheid te starten. Van ’t Hoff: “We gingen online en in de praktijk op onderzoek uit: wat is er en waar is behoefte aan? Daarbij bleek het aansluiten op bestaande methodes en lessen met een laagdrempelige inzet een belangrijke stap. Het magazine paste hier goed bij. Elsbeth Kuysters, psycholoog, had een pilotversie ontwikkeld. Na enthousiaste reacties van scholen en kinderen waren wij ook overtuigd.”

In het blad staan bijvoorbeeld artikelen over vlinders in je buik voelen, wat geluk kan zijn voor schoolkinderen (een goed verlopen spreekbeurt, of het weerzien van familie) en over hoe gezond samen lachen is. Het kan een tekenopdracht bevatten, of een knip en plak pagina. Het magazine kan onderwerpen kennen als verlies, gevoelens van anderen respecteren, tevreden zijn met jezelf of omgaan met angsten. Verder vinden kinderen er boekentips, kunnen ze een eigen gelukspagina invullen en lezen ze hoe hormonen werken.

Scholen zetten in op mentaal welbevinden

GGD Zuid-Holland Zuid organiseerde een campagne met een bijeenkomst voor scholen in de regio over welbevinden in groep 7 en 8. Elke school kreeg een magazine toegestuurd. “Daarna zijn er nog vijf lokale bijeenkomsten geweest. Kikid (theater) verzorgde sketches over emoties, gevoelens en gedachten en Elsbeth Kuysters gaf een lezing. Er was duidelijk enthousiasme. Op dit moment hebben 25 scholen aangegeven samen met ons, verder te willen inzetten op mentaal welbevinden in de klas”, aldus Van ’t Hoff.

Tien scholen werken inmiddels met het magazine. Van ‘t Hoff: “Het magazine helpt om verschillende onderwerpen goed bespreekbaar te maken, ook als er iets speelt in de klas. Het normaliseert en zorgt voor verbinding, herkenning en begrip. Kinderen leren zichzelf beter kennen en zich in anderen te verplaatsen. Scholen geven aan dat het magazine goed aansluit bij bestaande sociaal-emotionele leermethoden en dat het zorgt voor verdieping.”

Verbinding tussen school en thuis

“Ik gun ieder kind aandacht voor het welbevinden”, zegt Van ‘t Hoff. “We willen dit verder uitrollen, samen met gemeenten, jeugdgezondheidszorg, schoolmaatschappelijk werk, welzijnspartijen en onderwijs. Door het versterken van bestuurlijk draagvlak en het betrekken van netwerkpartners zorgen we ervoor dat mentaal welbevinden blijvende aandacht krijgt.

“Daarnaast werken we aan hulpmiddelen, zoals een emotietool in de vorm van een wiel met drie lagen emoties, van eenvoudig tot complex, die door de leerjaren heen specifieker worden. We doen nu pilots samen met leerkrachten in verschillende groepen en uiteindelijk willen we ook de ouders betrekken.

“Zo maken we de verbinding tussen school en thuis. Gezondheid is een basisvoorwaarde voor leren en ontwikkelen. Met initiatieven zoals Saarisnietgek en de emotietool zet GGD Zuid-Holland Zuid een belangrijke stap om het gesprek over gevoelens en emoties te normaliseren.”