Minder regeldruk, meer ruimte voor zorg

Een gesprek met Stephan Valk en Toosje Valkenburg, speciaal gezanten aanpak regeldruk

Toosje Valkenburg en Stephan Valk zijn als speciaal gezanten verbonden aan de Regiegroep Aanpak Regeldruk. Hun opdracht is helder: bewaken dat de gezamenlijke afspraken daadwerkelijk worden uitgevoerd en dat regeldrukvermindering niet blijft steken in intenties, maar leidt tot merkbare verlichting op de werkvloer. De vraag is nu niet óf, maar hoe deze afspraken daadwerkelijk worden gerealiseerd.

In het Integraal Zorgakkoord (IZA) en het Aanvullende Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA) is afgesproken om administratieve lasten te halveren. De doelstelling is dat zorgprofessionals vanaf 2030 gemiddeld maximaal 20 procent van hun tijd besteden aan administratie. Met de lancering van de tweede versie van het Plan van Aanpak van Regiegroep Aanpak Regeldruk en de bijbehorende werkagenda’s van de deelnemers krijgt deze ambitie een concreet vervolg.

Gezamenlijke verantwoordelijkheid

De Regiegroep Aanpak Regeldruk is geen vrijblijvende overlegtafel. “Integendeel”, benadrukt Stephan Valk. “Het Integraal Zorgakkoord en het AZWA is door álle partijen ondertekend; niet alleen door de branches, maar door alle individuele verzekeraars, zorgaanbieders, toezichthouders, en de overheid. Iedereen die zich heeft gecommitteerd aan deze doelen, is dus voor haar deel aan zet. Het moet dan ook op alle plaatsen gebeuren. En als je écht iets wilt veranderen in deze sector, moet je samen je verantwoordelijkheid nemen.”

De rol van de gezanten is dan ook niet om zelf regels te schrappen. “Wij voeren op dit gebied niets zelf uit,” zegt Toosje Valkenburg. “Wij jagen aan, proberen bruggen te slaan en creatieve oplossing te verzinnen. We blijven herhalen wat er is afgesproken en we vragen: wat dóén jullie daar concreet mee?” Dat gebeurt soms subtiel, soms confronterend. En altijd met dezelfde kernboodschap: regeldruk is geen natuurverschijnsel. “Het is geen zelfrijzend bakmeel,” zegt Toosje Valkenburg. “Regeldruk wordt door mensen veroorzaakt. En dus kan het ook door mensen worden veranderd.”

Vijf tot zes uur per week extra

Een van de meest zichtbare afspraken uit het AZWA is de doelstelling dat zorgprofessionals maximaal 20 procent van hun tijd aan administratie besteden, grofweg één dag per werkweek. Volgens Stephan Valk is die norm allesbehalve symbolisch. “Gemiddeld zit de zorg nu op 35 tot 40 procent administratietijd. Dat is onhoudbaar. Als je die tijd terugwint, heeft elke hulpverlener ineens vijf tot zes uur per week extra. Die kun je besteden aan patiënten, samenwerking, scholing of simpelweg minder werkdruk.” Die doelstelling is bewust eenvoudig gemaakt. Geen abstracte percentages of complexe definities, maar iets wat iedereen snapt. “Dan weet iedereen waar hij aan toe is,” zegt Stephan Valk. “En dan kun je elkaar er ook op aanspreken.”

Werkplezier en kwaliteit

De persoonlijke motivatie van de gezanten is onmiskenbaar. Stephan Valk, met een achtergrond als psychiatrisch verpleegkundige én accountant, ziet zowel menselijk als economisch falen. “We gooien miljarden weg door ondoelmatige systemen. Maar belangrijker: we verpulveren mensen, zowel professionals als patiënten.”

Toosje Valkenburg, praktiserend huisarts en directeur van een regionale huisartsenorganisatie, wijst ook op het morele aspect. “We leiden mensen hoogwaardig op en maken ze daarna klein met wantrouwen en micromanagement. Dat is onbestaanbaar. En uiteindelijk krijg je wat je organiseert. Bovendien heeft iedereen een persoonlijk belang voor naasten en zichzelf." “Je wilt later zelf ook zorg krijgen,” zegt Stephan Valk. “En dan het liefst van mensen die niet zijn opgebrand.”

Voorwaarde voor toegankelijke zorg

Het moge duidelijk zijn: de inzet op verminderen van regeldruk is geen doel op zich. Het is een randvoorwaarde voor iets groters: toegankelijke zorg. “Geen wachtlijsten, passende zorg, behoud van professionals; dat zijn de echte doelen,” zegt Stephan Valk. “En die bereik je niet door nog meer controle en verantwoording. Werkplezier is geen ‘soft’ thema. Het is een keiharde voorwaarde.”

Toosje Valkenburg ziet hoe administratieve druk ook de kwaliteit van zorg raakt. “Minder tijd betekent slechtere communicatie. Klachten gaan bijna altijd over communicatie of een vermeend tekort in behandeling, aandacht of onderzoek. Als je mensen goed kunt meenemen in keuzes en beperkingen, ontstaat er veel meer begrip.”

Van risico naar vertrouwen

Een van de grootste uitdagingen is het doorbreken van de zogeheten risico-regelreflex: bij elk incident is er de neiging om nieuwe regels in te voeren. De afspraak is helder: komt er iets bij, dan moet er ook iets af. Maar minstens zo belangrijk is een verandering in denken. “We moeten af van de illusie van totale controle,” zegt Stephan Valk. “90 procent is vaak meer dan genoeg om een goed oordeel te vormen.” Toosje Valkenburg vult aan: “Het gaat om vertrouwen in vakmanschap, mét rekenschap. Verantwoording afleggen hoort erbij, maar dat hoeft niet altijd op papier. Dat kan ook professioneel, in gesprek.”

Cruciaal in het Plan van Aanpak is het onderscheid tussen zinvolle en onzinnige administratie, een taal die volgens de gezanten helpt om het gesprek te kantelen. “Professionals willen echt wel registreren,” zegt Toosje Valkenburg. “Een behandelplan, overdracht aan collega’s of uitleg aan de patiënt - dat hoort bij goed werk. Maar de laatste tien procent, die niets toevoegt en vooral bedoeld is voor controle op afstand, dáár gaat het mis.” Dat blijkt ook uit de veldbevraging die is gedaan onder huisartsen, wijkverpleegkundigen en ggz-professionals. De angst dat zij ‘niets meer zouden willen opschrijven’ bleek ongegrond. “Ze weten heel goed wat nodig is,” zegt Stephan Valk. “Maar ze willen niet dat 90 procent van hun inspanning gaat naar de laatste 10 procent registratie.”

Een terugkerend punt in het gesprek: goede voorbeelden zijn er al volop. Maar ze blijven te vaak lokaal en tijdelijk. “Bestuurders klappen graag voor een initiatief op de werkvloer,” zegt Toosje Valkenburg. “Maar als je het niet organisatie-breed inbedt, gebeurt er niets structureels.”

Volgens Stephan Valk vraagt dit om zichtbaar leiderschap. “Als dit geen hoofddoelstelling is in je jaarplan, als je het niet zelf agendeert op je MT, er niet op stuurt en er zelf geen tijd in stopt, dan gaat het niet gebeuren. Een ontregelteam is belangrijk. Maar daarnaast is het minstens net zo cruciaal dat je ontregelen mét heldere doelen opneemt in je strategie. En dat je elkaar daarop aanspreekt. Ontregelen is iets van de hele organisatie, wat je samen doet. Daarom moet het ook in alle lagen verankerd zijn.”

Door doorbraakprojecten in het AZWA op te nemen (afspraak A1) hopen de partijen dat de beschreven goede voorbeelden wél worden overgenomen: niet opnieuw bedenken, maar actief delen, adopteren en borgen wat aantoonbaar werkt. Stephan Valk: “Neem die initiatieven alsjeblieft over, in plaats van steeds de verschillen te benadrukken.”

Van ambitie naar realisatie

De boodschap aan bestuurders is duidelijk: wees dienend en voer uit. Aan professionals is die minstens zo scherp: laat dit niet gebeuren zonder je stem te laten horen. “Als zorgprofessionals massaal zouden zeggen: wij doen alleen nog zinvolle administratie en niet meer dan dat, dan kantelt het systeem in dagen,” zegt Stephan Valk. “Maar we zijn geen revolutionair land. We praten liever.” Toosje Valkenburg benadrukt dat iedereen, ook instellingen, naar zichzelf moeten kijken. “Veel kwaliteitsregistraties leggen we elkaar zelf op. Wees daar ook kritisch op.”

Voor de komende periode hopen de gezanten vooral op verbreding en versnelling. Stephan Valk: “Over een jaar moeten alle instellingen, regio’s en landelijke partijen aantoonbaar actief zijn op dit thema. Niet alleen koplopers, maar het hele stelsel. Er zijn al veel goede initiatieven en resultaten. Neem die alsjeblieft over in plaats van je eigen verschillen te benadrukken. Tegenwoordig wordt er gezegd: proudly copied from!”

Toosje Valkenburg: “De ambitie ligt vast. De vraag is nu of we bereid zijn die ook echt waar te maken.” Wat daarvoor nodig is? “Je moet je durven verzetten, en tegelijkertijd rekenschap afleggen over je verzet. Maar dat hoeft niet op papier.” Uiteindelijk komt het volgens Stephan Valk daarop neer: “Lef, en rekenschap en professionele ongehoorzaamheid daar waar het nodig is.”

Meer weten?

Meer informatie over de regiegroep is te vinden op de webpagina van de regiegroep.