Wat kunnen we doen om het huidige welbevinden van mensen tot op hoge leeftijd te behouden of te bevorderen? En hoe ziet het welbevinden van ouderen eruit in 2040? Deze vragen staan centraal in de toekomstverkenning ‘Het heft in eigen handen – Toekomstig welbevinden in een verouderende samenleving’ van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP).
Onze samenleving vergrijst. Het liefst willen mensen zo lang mogelijk gelukkig en gezond blijven. De realiteit is echter dat de kans op eenzaamheid, fysieke beperkingen en ziekte toeneemt naarmate we ouder worden. De studie verscheen eind september en vraagt aandacht voor de richting die gekozen kan worden om ervoor te zorgen dat mensen zich tot op hogere leeftijd prettig voelen.
Handreikingen voor welbevinden
Het uitgangspunt van de studie is dat beleidsingrepen in de sociaal-maatschappelijke context kunnen helpen bij het bevorderen van het welbevinden van 65+’ers. De toekomstverkenning brengt in beeld hoe de kwaliteit van leven van ouderen er bij ongewijzigd beleid in 2040 uit zal zien. Daarnaast biedt de studie handreikingen om hun welbevinden te bevorderen in de zogeheten vitale en zorgbehoevende fase van hun leven.
Naar verwachting zal het gemiddelde welbevinden van de oudere bevolking van 65 jaar en ouder tussen nu en 2040 stabiel en hoog blijven, zo blijkt uit de toekomstverkenning. We zien dat achter het gemiddelde welbevinden veel verschillen tussen mensen schuilgaan. Zo neemt binnen de groep ouderen het welbevinden geleidelijk af met leeftijd, waarbij de geleidelijke of soms plotselinge overgang van de vitale naar de zorgbehoevende levensfase een belangrijk kantelmoment is. Een belangrijke vraag is hoe de vitale fase verlengd kan worden en hoe het kantelmoment kan worden uitgesteld.
Vier wensbeelden
Hiertoe werkten de onderzoekers van het SCP met hulp van deskundigen vier gewenste toekomstbeelden uit. In die ` wensbeelden’ staan de waarden gezondheid, verbondenheid, zelfstandigheid en zinvolheid centraal. Deze kernwaarden zijn bestudeerd als verschillende routes naar het jaar 2040. Voor elk wensbeeld rekenen we de effecten van kansrijk beleid door op de kwaliteit van leven van ouderen
Uit deze doorrekeningen blijkt dat het inzetten op de verhoging van eigen regie, die samenhangt met het wensbeeld zelfstandigheid, het meeste kan opleveren voor het welbevinden, in vergelijking met inzetten op bewegen (wensbeeld gezondheid), sociale rollen (wensbeeld verbondenheid) of vrijwilligerswerk (wensbeeld zinvolheid).
Ouderen zijn zoveel meer dan alleen zorgontvangers, ze zijn burgers in een samenleving waar ze geven en nemen. Geef beleid- en burgerinitiatieven samen met hen vorm, beveelt het SCP aan. Zo bevorder je niet alleen het gevoel van eigen regie, maar daardoor ook sociale contacten, zinvol meedoen en bewegen.