Negen landelijke branchepartijen uit de huisartsenzorg, de geestelijke gezondheidszorg en het sociaal domein bundelden hun krachten in de Stuurgroep Toegankelijkheid en wachttijden ggz. Hun gezamenlijke inzet was gericht op het inspireren en faciliteren van lokale en regionale organisaties om anders en beter samen te werken met als doel: mensen sneller op de juiste plek helpen. Informatie van de Stuurgroep staat sinds 1 april op deze website.
Naar de pagina Toegankelijkheid en wachttijden ggz
In Nederland staan jaarlijks duizenden mensen met mentale of psychische problemen langer dan wenselijk op de wachtlijst voor specialistische geestelijke gezondheidszorg. Soms onnodig lang, vaak langer dan de Treeknorm. Vanuit die urgentie werkte de Stuurgroep Toegankelijkheid en wachttijden ggz vanaf 2018 aan één centrale opgave: bijdragen aan tijdige, passende zorg of sociale steun voor iedereen die dat nodig heeft.
Het begin: van wachttijd naar toegankelijkheid
De agenda van de Stuurgroep ontwikkelde zich in de loop der jaren. Waar de focus aanvankelijk lag op het terugdringen van wachttijden, verschoof deze naar toegankelijkheid in bredere zin. Oud-voorzitter Marloes van Es beschrijft hoe dat proces verliep: “In het begin was het doel om de wachttijden terug te brengen. Daarbij werd er vooral naar de zorgaanbieders gekeken. Zij moesten iets veranderen om de wachttijden te verkorten.”
De NZa vroeg aanbieders wachttijdinformatie aan te leveren en bij te houden wat het effect was van hun inspanningen. Al snel werd echter duidelijk dat er onvoldoende inzicht was in hoeveel mensen werden doorverwezen naar de ggz. Daarmee werd zichtbaar dat wachttijden niet los te zien zijn van de instroom in de keten en het bredere zorgaanbod in de regio. Dat inzicht leidde tot een verbreding van de aanpak: niet alleen kijken naar wachttijdcijfers, maar naar samenwerking in de hele regio.
De regiomonitor als basis voor inzicht en gesprek
Om regionale toegankelijkheid structureel te volgen, ontwikkelde de Stuurgroep de halfjaarlijkse Regiomonitor Toegankelijkheid en wachttijden ggz. In deze monitor werd gekeken naar belangrijke randvoorwaarden voor toegankelijke zorg. Is er een regionaal netwerk (Regionale Taskforce)? Is er een transfermechanisme waarmee cliënten tijdig elders in de regio passende zorg kunnen ontvangen? Is er Regionale Doorzettingsmacht georganiseerd voor complexe situaties?
De grootste ggz-instelling in de regio nam het initiatief om dit proces te organiseren. De monitor bracht structureel in beeld hoe het in de regio’s stond met wachttijden en samenwerking. Tegelijkertijd was de monitor nadrukkelijk bedoeld als gespreks- en leerinstrument: om knelpunten zichtbaar te maken, ontwikkelingen te volgen en regio’s te ondersteunen bij gerichte verbeteracties.
Van monitor naar beweging in de regio
Monitoring stond niet op zichzelf. Door vaste accounthouders per regio binnen de Stuurgroep en doorlopende gesprekken met regionale taskforces werd inzicht gekoppeld aan actie. Marloes van Es: “Dankzij de samenwerking tussen de verschillende branches en het inzicht dat we verkregen ontstond er een gezamenlijke verantwoordelijkheid en afhankelijkheid.”
Die gezamenlijke verantwoordelijkheid bleek een belangrijke opbrengst van de Stuurgroep. Oplossingen werden niet langer uitsluitend vanuit de eigen organisatie benaderd, maar steeds vaker gezamenlijk ontwikkeld. Regio’s konden daarbij gebruikmaken van zogenoemde versnellers die ondersteuning boden bij het opzetten of versterken van regionale samenwerking. Thema’s als Regionale Doorzettingsmacht, transfer- en overlegtafels, de aansluiting van huisartsen en de samenwerking met het sociaal domein kregen daardoor concreet vorm binnen regionale structuren.
Wegvandewachtlijst.nl: platform voor leren en delen
Om kennis en goede voorbeelden toegankelijk te maken, ontwikkelde de Stuurgroep het platform Wegvandewachtlijst.nl. Het platform biedt professionals uit de ggz, het sociaal domein, gemeenten en beleid toegang tot praktijkverhalen, handreikingen, interviews en webinars.
Hiermee werd leren tussen regio’s gestimuleerd en konden werkzame aanpakken breder worden gedeeld. Het platform ondersteunde daarmee de beweging van inzicht naar actie.
Wachttijden als gezamenlijke opgave
De ervaringen van de afgelopen jaren laten zien dat wachttijden niet losstaan van bredere ontwikkelingen in zorg en samenleving. De grootste gezondheidswinst is te behalen door mentale gezondheid te versterken en problemen waar mogelijk te voorkomen — bij jongeren, volwassenen en in samenhang met hun omgeving.
Tegelijkertijd vraagt het veld om oplossingen voor de toenemende krapte op de arbeidsmarkt, het verbeteren van toegang, doorstroom en uitstroom en het voorkomen dat mensen tussen wal en schip raken. Wachttijden zijn daarmee niet alleen een vraagstuk van de ggz, maar een gezamenlijke opgave van zorg, sociaal domein, beleid en samenleving.
