Geldstress als gezondheidsvraag: de aanpak van Oude IJsselstreek

Huisartsen, gemeente en de welzijnsorganisatie werken in de gemeente Oude IJsselstreek aan een aanpak waarmee geldzorgen eerder in beeld komen. Zo wordt eerder gesignaleerd en worden inwoners sneller doorverwezen naar passende ondersteuning. Op de lange termijn ontstaat er meer ruimte in de huisartsenpraktijk voor zorg die in de kern medisch is.

Financiële problemen leiden regelmatig tot gezondheidsklachten. In de gemeente Oude IJsselstreek zien Inge te Winkel (wijkverbinder bij Huisartsenzorg Oude IJssel), Hanneke Pennings (beleidsadviseur schuldhulpverlening bij de gemeente) en Ingrid Hollander (projectbegeleider vanuit Proscoop) hoe geldzorgen stress, somberheid en lichamelijke klachten kunnen veroorzaken, waardoor inwoners vaker bij de huisarts terechtkomen. Door slimmer samen te werken willen zij inwoners sneller op de juiste plek helpen én de druk op de huisarts verlichten.

Ziek van de zorgen

Dat geldproblemen en gezondheid met elkaar samenhangen, is bij veel professionals bekend. Mensen die langdurig financiële stress ervaren, lopen vaker vast op meerdere leefgebieden en voelen zich letterlijk ‘ziek van de zorgen’. In de huisartsenpraktijk uit zich dat in extra consulten, terwijl de oorzaak niet altijd medisch is. Hollander: “Mensen schamen zich. En een consult is kort. Een huisarts heeft niet altijd tijd om door te vragen als klachten in eerste instantie medisch lijken.”

De samenwerking in Oude IJsselstreek ontstond vanuit een praktische behoefte: zorgen dat de inwoner eerder op de juiste plek is voor ondersteuning. Vanuit die gedachte heeft de gemeente contact gelegd met huisartsen om zo het medisch en sociaal domein aan elkaar ter verbinden.

Pennings: “We zijn met flyers langs huisartsenpraktijken gegaan. Gewoon: dit is wie we zijn, dit is wat we doen en als je twijfelt, bel ons dan gerust. Die eerste stap was vooral bedoeld om de drempel te verlagen. Niet om huisartsen extra werk te geven, maar juist om duidelijk te maken dat er ondersteuning beschikbaar is wanneer financiële stress mogelijk meespeelt.”

Aansluiten op bestaande routes

Een belangrijke keuze in de aanpak was om niet een ‘nieuwe route’ te bouwen, maar aan te sluiten bij bestaande werkwijzen, zoals Welzijn op Recept. Daarmee kan de huisarts iemand met psychosociale of psychosomatische klachten verwijzen naar sociaal werk, juist wanneer er geen passend medisch aanbod is.

Daarnaast kunnen schuldhulpverleners signaleren of er iets speelt, en mensen doorverwijzen naar het sociaal domein of een huisarts. Of het is juist de huisarts of de professional in het sociaal domein die signaleert en doorverwijst.

Te Winkel: “We wilden niet iets nieuws ernaast bouwen, maar aansluiten op een route die al bestaat. Dan wordt het ook echt gebruikt, weten we uit ervaring. Het bredere signaleren en mogelijk naar elkaar doorverwijzen past goed bij deze insteek.”

Na de verwijzing wordt samen met de inwoner gekeken wat er speelt. Denk aan geldzorgen, stress, een gebrek aan overzicht bij papierwerk, eenzaamheid of het missen van structuur. Dit gesprek kan bijvoorbeeld een sociaal werker voeren. Na dat gesprek volgt de stap naar de juiste hulp. De huisarts blijft betrokken via regelmatige terugkoppeling, zonder zelf alles te hoeven organiseren.

Bouwen aan vertrouwen

Bij schuldhulpverlening ligt de focus in eerste instantie op het oplossen van de financiële problemen. Het gesprek start bij schulden en pas later ontstaat ruimte om breder te kijken. Pennings: “Tijdens een intake voor schuldhulpverlening wordt ook gevraagd naar andere levensgebieden zoals werk en gezondheid. Maar de specifieke vraag of we een signaal mogen doorgeven aan een huisarts ligt vaak gevoelig.

“Het gesprek over financiële stress en gezondheid komt idealiter op een natuurlijke manier op gang. Er is sprake van een afhankelijkheidsrelatie, mensen moeten ook ’nee’ kunnen zeggen. Dat heeft geen gevolgen voor hun verdere traject. Pas wanneer vertrouwen is opgebouwd, kan de verbinding met gezondheid en stress op een goede manier bespreekbaar worden gemaakt.”

Dat samenwerken loont, blijkt vaak uit kleine stappen die voor inwoners een groot verschil maken. Soms is er geen medische oplossing nodig, maar hulp om weer overzicht en rust te krijgen. En ook andersom helpt de samenwerking: als sociaal werk signalen opvangt over geldstress, kan dat (met de juiste zorgvuldigheid) bijdragen aan een completer beeld in de huisartsenpraktijk.

Gegevens delen

In de ontwikkeling van de samenwerking kwamen ook praktische en juridische vragen op tafel. Welke informatie kunnen we delen? Hoe zorg je dat inwoners zich veilig blijven voelen om hulp te vragen? Te Winkel: “De vraag was steeds: wat mág, wat is handig, en hoe voorkom je dat informatie ‘voor altijd’ in een medisch dossier blijft staan?”

De oplossing is gezocht in werkbare afspraken. Zo is bewust níet gekozen voor een directe ‘melding’ van huisarts naar schuldhulpverlening. De inwoner houdt zelf regie op het proces en bepaalt wat passend is.

Pennings vertelt over een praktijkvoorbeeld van een inwoner die achteraf graag had gewild dat bepaalde informatie eerder met de huisarts was gedeeld: “Er was sprake van verslavingsproblematiek. Onze budgetcoach vroeg of het prettig zou zijn geweest als de huisarts op de hoogte was geweest van het contact met de gemeente, bijvoorbeeld door het delen van NAW-gegevens. Daar had de inwoner nooit bij stilgestaan, maar achteraf bleek die verbinding ook voor diegene heel logisch.”

Snel naar passende ondersteuning

De ervaringen in Oude IJsselstreek laten zien dat domeinoverstijgende samenwerking niet vanzelf ontstaat, maar wel te organiseren is. Niet door alles tegelijk te willen oplossen, maar door klein te beginnen, aan te sluiten op bestaande routes en te blijven investeren in vertrouwen.

Pennings: “Armoede overstijgt alle domeinen. De ambitie is helder: inwoners sneller naar passende ondersteuning, minder onnodige medische consulten bij de huisarts en meer ruimte om gezondheid breder te benaderen dan alleen ‘medisch’. Zo wordt financiële stress niet langer een blinde vlek, maar een onderwerp dat op het juiste moment en op de juiste plek besproken kan worden.”

Bekijk ook:

Van financiële rust naar perspectief in Tilburg

Stress over geld werkt door in het dagelijks functioneren, het welzijn en de gezondheid. De gemeente Tilburg kiest daarom bewust voor een aanpak die niet begint bij regels of verplichtingen, maar bij rust, vertrouwen en bestaanszekerheid.

Vijftigjarig Almere werkt aan groen en gezond stadscentrum

Almere staat Almere voor een grote verdichtingsopgave: meer woningen, meer voorzieningen, én meer groen in het centrum. Het Stadsweteringpark wordt een lang stadspark met veel bomen die bijdragen aan biodiversiteit en de gezondheid.

Praten over mentale gezondheid in de klas

In Zuid-Holland Zuid zetten zo’n tien basisscholen een laagdrempelig hulpmiddel in om mentale gezondheid bespreekbaar te maken: het magazine Saarisnietgek.

Programma Trendbreuk tegen gezondheidsachterstanden in Zuid-Limburg

Zuid-Limburg kampt met een gezondheidsachterstanden. Inwoners leven er gemiddeld korter en brengen minder jaren door in goede gezondheid. Programmamanager van Trendbreuk Marjon Hulst wil gezonde gewoonten normaliseren.

Aanpak armoede in Brabant

De gemeente Meijerijstad en GGD Hart voor Brabant bundelen hun krachten in de aanpak van armoede en het versterken van preventie. “In de vroegste fase van het leven is de meeste winst te behalen.”