Jeugdhulp in Veendam: Samen gaat het beter

In 2023 gooide de gemeenten Veendam het roer om voor de jeugdhulpverlening. Er werd een uitvraag gestart waarbij aanbieders van jeugdzorg een consortium moesten vormen dat de gehele jeugdhulpverlening op zich kon nemen. De opdracht ging naar Jeugd Expertise Punt Veendam (JEP), waarin zes partijen samenwerken. De resultaten zijn veelbelovend: jongeren worden sneller geholpen en de kosten waren in 2025 10 procent lager dan in 2021. Carlien Kappert (Leger des Heils) en Bianca Tidey (KOEN) vertellen over de samenwerking.

Uit onvrede met de bestaande aanpak durfde de gemeente Veendam het helemaal over een andere boeg te gooien, kijkt Carlien Kappert terug. “Er waren zo’n tachtig aanbieders actief, ieder met zijn eigen aanpak en specialisme. Jongeren met een hulpvraag werden vaak in een treintje van de een naar de ander gestuurd. Hielp de interventie van de ene hulpverlener niet, dan werd een ander in stelling gebracht. Enzovoort. Waardoor het soms lang duurde voordat iemand de juiste hulp kreeg en problemen konden verergeren.”

Jeugdhulp bij één partij

De wens van de gemeente was om de meest voorkomende jeugdhulp bij één partij neer te leggen, met een vast budget waarmee ze het moesten zien te doen. Toen de gemeente dit bekendmaakte, gingen partijen met elkaar in overleg om een consortium te vormen.

Een van de verbanden die hierdoor ontstonden, was JEP Veendam, bestaande uit Leger des Heils, KOEN, Coöperatie Dichtbij, Team 050, Molendrift en Jongerenwerk Barkema & De Haan. “We hebben elkaar gevonden in de overtuiging dat de jeugdhulp beter kon en dat wij dat samen konden realiseren”, zegt Bianca Tidey, “ieder vanuit zijn eigen expertise en werkwijze.”

De partijen houden binnen JEP Veendam hun eigen identiteit, legt ze uit. De grootse verandering zit ‘aan de voorkant’. Op alle scholen en bij alle huisartsenpraktijken is een dag of een dagdeel een gedragswetenschapper van JEP aanwezig, bijvoorbeeld een psycholoog. Kinderen en/of ouders kunnen zonder afspraak binnenlopen als de gedragswetenschapper er is, of een afspraak maken. Ze kunnen dan de eerstvolgende keer terecht. De wachttijd is minimaal.

Verklarende analyse

Er is bewust gekozen om de scholen en huisartsenpraktijken te bemensen met een wetenschappelijk opgeleide functionaris, legt Kappert uit. Die doet de intake en beoordeelt of een korte interventie genoeg is of dat er een zogeheten verklarende analyse nodig is. Daarbij wordt niet alleen gekeken wat er aan de hand is, maar wordt vooral gekeken hoe het probleem is ontstaan en welke factoren een rol spelen. Tidey: “Je gaat een paar lagen dieper om echt het ontstaan van het probleem te achterhalen.”

“Als we weten wat het probleem is en wat de achterliggende factoren zijn, kunnen we ook bekijken wat er nodig is en wat de meest kansrijke behandeling is”, vervolgt ze. “Daarna volgt een warme overdracht naar een van de zes JEP-partners, afhankelijk van de gevraagde interventie. We werken ook samen met enkele andere aanbieders voor gevallen waarbij we zelf de juiste expertise niet hebben.”

Samen verantwoordelijk voor inhoud en budget

De gemeente Veendam trekt jaarlijks 6 miljoen euro uit voor JEP Veendam. Daar moeten ze het mee doen. “We krijgen een gezamenlijk budget en we zijn samen verantwoordelijk voor zowel de inhoudelijke resultaten als de financiën”, zegt Kappert. “Dat leidt tot een fundamenteel andere manier van samenwerken. Je moet elkaar echt vertrouwen en samen onderweg zijn. Dat geldt zowel voor de zes JEP-partners onderling als met de gemeente.”

De verdeling van het beschikbare budget gebeurt op basis van de verleende hulp. Bij het begin van de samenwerking zijn data uit het verleden geanalyseerd en lopende de samenwerking worden data verzameld.

Kosten voor de baat

Die financiële gezondheid kwam in het begin van de samenwerking wel even in het geding. De inzet van hoogopgeleide gedragswetenschappers op scholen en bij huisartsen is relatief duur. Op termijn moet dat besparingen opleveren want dankzij de goede analyse kan vaker in één keer de juiste zorg worden ingezet. En, zoals Kappert het zegt, kleine problemen dankzij snelle interventie klein blijven. De kosten gaan hierbij voor de baat uit.

“In die eerste periode overschreden we het budget en dat gaf stevige discussies. Willen we binnen het budget blijven en dan maar wachttijden accepteren? Of blijven we bij ons principe dat jongeren met problemen zo snel mogelijk geholpen moeten worden? Gelukkig vonden we de gemeente uiteindelijk aan onze zijde en konden we doorgaan zoals we dat wilden.”

“In een dergelijke situatie is het belangrijk dat we als gemeente en consortium samen optrekken en in dezelfde dingen geloven. We noemen dat de PACT-gedachte: we zijn samen verantwoordelijk en richten ons niet op de schuldvraag, maar op oplossingen. We zijn er samen van en we hebben elkaar hard nodig.”

Al snel bleek dat de beslissing om door te gaan de juiste was. In 2025 waren de kosten voor jeugdzorg in Veendam 10 procent lager dan in 2021. En, belangrijker, er was minder schooluitval en er waren minder uithuisplaatsingen. Dat laatste droeg er ook aan bij dat ouders minder bang waren om hulp te vragen, aldus Tidey en Kappert. Ook daardoor krijgen jongeren en gezinnen eerder de hulp die ze nodig hebben en wordt voorkomen dat problemen verergeren.

Het hele recept

Veel gemeenten tonen interesse in de Veendamse aanpak. Tidey en Kappert waarschuwen dat succes niet gegarandeerd is als je maar een paar onderdelen overneemt. Bianca Tidey: “Mensen denken vaak: we doen een beetje dit en een beetje dat, en dan zijn we er wel. Maar het is alles bij elkaar.” “Het is hetzelfde als dat je een koek gaat bakken”, vult Carlien Kappert aan. “Dan moet je wel het hele recept volgen. Als je ingrediënten weglaat, mislukt je baksel. Vertrouwen, samenwerking, verklarende analyse, ruimte voor professionals en investeren aan de voorkant, dat heb je allemaal nodig.”

Geleerde lessen (do's & don'ts)