Lang Leven Thuisflats: Amsterdam bouwt aan zorgzame woonvormen voor de toekomst

Amsterdam staat voor een enorme opgave: de stad vergrijst in rap tempo. Het aantal inwoners van 65 jaar en ouder stijgt naar verwachting van 123.200 in 2023 naar 190.500 in 2050, met een bijzonder sterke toename onder 75-plussers. Die demografische ontwikkeling vraagt om nieuwe vormen van wonen, zorg en gemeenschapsvorming. De Lang Leven Thuisflats (LLTF’s) zijn daarbij een van de meest vernieuwende initiatieven in Nederland.

Opvallend aan de Amsterdamse aanpak is dat het initiatief níet bij de gemeente begon. “Heel veel mensen denken dat de gemeente de regie heeft en het ook bedacht heeft. Dat is eigenlijk niet zo,” vertelt beleidsadviseur Sylvia Kneefel. “Het project ontstond bij bestuurders van zorgorganisaties en woningcorporaties. Zij waren betrokken bij het landelijke Aanjaagteam Wonen, Welzijn en Zorg en raakten geïnspireerd door de Thuisplusflats in Rotterdam.”

De kern van het concept: één partnerschap per flat

Een Lang Leven Thuis-flat draait op een stevig lokaal partnership tussen drie partijen:

• een woningcorporatie
• één preferente zorgpartij
• één welzijnsorganisatie

Die vaste combinatie is cruciaal, benadrukt Kneefel. “Door met één zorgorganisatie per flat te werken, vermindert de stoet van hulpverleners die dagelijks langs moeten komen. Het geeft meer continuïteit, persoonlijke relaties en minder reistijd voor zorgmedewerkers – een belangrijk punt in een tijd van personeelstekorten. De zorgpartij is meer aanwezig, pikt eerder signalen op waar het niet goed gaat, en kan veel beter inzetten op preventie.”

Het Amsterdamse model bouwt voort op lessen uit Rotterdam, maar legt sterker de nadruk op integrale samenwerking met welzijn en corporaties, vertelt programmamanager Carolien de Wit. Dat intensieve partnerschap is volgens De Wit en Kneefel ook essentieel om “écht te kunnen bouwen aan een community”.

Van bejaardenhuis tot Lang Leven Thuisflat

Een van de eerste locaties in Amsterdam was de Flevoflat, ooit het grootste ‘bejaardenhuis’ van Europa en later een verouderd seniorencomplex waar weinig sociale cohesie was. “Niemand kende elkaar nog,” zegt De Wit. “De situatie veranderde pas toen een zorg- en een corporatiebestuurder besloten: wij gaan dit hier proberen. Dat initiatief vormde de basis voor het concept dat later in heel Amsterdam werd uitgerold.”

In de Osdorperhof, een andere seniorenflat in de stad, experimenteerden bewoners zelf al langer met buurtprojecten. Het was daarom een mooie vroege kandidaat om het concept te beproeven. Daar was de motivatie heel concreet: de grote hoeveelheid verschillende zorgverleners die dagelijks het gebouw in en uit gingen was inefficiënt en onpersoonlijk. Bewoners zagen in Rotterdam hoe het anders kon en vroegen om een vergelijkbare aanpak in Amsterdam.

De langer thuiscoach: smeerolie van de gemeenschap

De langer thuiscoach is de onmisbare spil in elke Lang Leven Thuisflat. Bewoners krijgen letterlijk een kaartje in de bus: “Dit is uw langer thuiscoach – bel me als er wat is.”

De coach:

• bezoekt bewoners actief
• signaleert problemen vroegtijdig
• brengt bewoners bij elkaar
• betrekt professionals op het juiste moment
• organiseert activiteiten
• bouwt vertrouwen op bij bewoners die zorg mijden

De Wit beschrijft een voorbeeld uit de Statenjachtstraatflat dat de impact van de langer thuiscoach illustreert. Een dementerende bewoner ging de deur niet meer uit en voelde zich ongelukkig. Dat ging ook ten koste van zijn vrouw. De langer thuiscoach koppelde hem aan een groepje biljartende mannen in de flat. “Ik heb mijn man jaren niet zien lachen en nu lacht hij weer,” vertelde zijn vrouw.

Ook op collectief niveau maakt de langer thuiscoach het verschil: van het opzetten van vrijwilligersvervoer toen een oude tramlijn werd opgeheven, tot prikploegen die samen de buurt schoonhouden – allemaal geïnitieerd en aangejaagd door de langer thuiscoach.

Opschaling: van 8 naar 21 flats

De eerste ‘huwelijksmarkt’, waar corporaties, zorg- en welzijnsorganisaties aan elkaar werden gekoppeld, leverde in korte tijd acht partnerships op. Dat succes smaakte naar meer. Toen de specifieke uitkering voor domeinoverstijgende samenwerking (SPUK DOS) beschikbaar kwam, kon Amsterdam opschalen naar 21 flats, samen goed voor meer dan 3300 woningen. De Wit: “Dat zijn ongeveer evenveel woningen als alle verpleeghuisplekken in de stad!”

Ook buiten Amsterdam staat het model in de belangstelling. In Amstelland en De Meerlanden zijn zeven Lang Leven Thuisflats in ontwikkeling. De community-aanpak sluit daar aan bij regionale visies op positief gezond oud worden.

Meer samenhang, betere zorg, minder eenzaamheid

In vrijwel alle Lang Leven Thuisflats gebeurde hetzelfde: bewoners moesten wennen en waren soms wantrouwig (“Ze gaan er hier een verpleeghuis van maken”), maar na verloop van tijd groeide trots, verbondenheid en saamhorigheid.

De belangrijkste resultaten zijn volgens Kneefel en De Wit:

1. Sterkere sociale cohesie

Bewoners kennen elkaar beter, doen meer samen en voelen zich veiliger. Activiteiten ontstaan vanzelf, van koffiemomenten tot dansmiddagen en gemeenschappelijke tuinen. “Samenleven en naar elkaar omkijken gaat meestal niet vanzelf,” aldus De Wit, “maar met de juiste ondersteuning lukt het.”

2. Minder eenzaamheid

Dankzij een actieve ontmoetingsruimte, vrijwilligersnetwerken en leuke activiteiten, zoveel mogelijk door bewoners zelf georganiseerd, vinden bewoners makkelijker aansluiting. Kneefel: “Een mooi voorbeeld is valpreventie, dat in de praktijk overigens beter werkt onder de titel ‘Niet vallen maar dansen’.”

3. Betere, efficiëntere zorg

Doordat professionals elkaar kennen en dichtbij werken, worden problemen sneller opgepakt. Uit onderzoek in vergelijkbare Rotterdamse projecten bleek al dat ziekteverzuim onder zorgmedewerkers daalde doordat zij in hechte teams werken. Dat effect ziet Amsterdam nu ook.

4. Preventie en vroegsignalering

GGD-programma’s landen eenvoudiger wanneer er een goed georganiseerde community bestaat. De LLTF’s blijken uitstekende hubs voor gezondheidsbevordering.

Financiering: van SPUK-DOS naar structurele middelen?

De thuiscoach werd aanvankelijk betaald vanuit SPUK DOS; met de invoering van Wet DOS in 2026 is financiering deels verschoven naar de zorgkantoren. Een landelijke structurele titel bestaat nog niet. De hoop is dat het nieuwe kabinet hiervoor middelen vrijmaakt, omdat de businesscase positief lijkt. De Wit: “Als je overal maar een paar verpleeghuisbedden kunt schrappen, dan heb je dit al terugverdiend.”

Ook landelijke bewegingen tonen veel belangstelling. In 2024 organiseerde de gemeente een tweede huwelijksmarkt, waar uiteenlopende partijen workshops volgden over uitdagingen en kansen. Een van de conclusies: bewoners moeten vanaf het begin worden betrokken en gemeenschapsopbouw kost tijd en aandacht.

Toekomstbestendige ouderenzorg in Lang Leven Thuisbuurten

De Lang Leven Thuisflats laten zien dat toekomstbestendige ouderenzorg niet per se begint met nieuwbouw, maar met het benutten van bestaande flats, het verbinden van bewoners en het organiseren van zorg dichtbij. Met 21 flats heeft Amsterdam in korte tijd een krachtige beweging opgebouwd die niet alleen bewoners ondersteunt, maar ook professionals motiveert, samenwerking stimuleert en de stad voorbereidt op de vergrijzing.

Hoewel het concept begint in één gebouw, is de ambitie groter: Lang Leven Thuisbuurten, waarbij ook ouderen in de omliggende wijk kunnen meedoen. Daarvoor is de ontmoetingsruimte essentieel, zeft Kneefel. “Zonder ontmoetingsruimte heb je eigenlijk geen concept.”

De Wit: “Zoals een bewoner in een van de eerste flats zei: “Mijn vriendin wil hier nu ook wonen.” Dat is misschien wel het mooiste bewijs dat het concept werkt.”

Logeerzorg in Noord-Holland brengt verlichting voor mantelzorgers

Eén overzichtelijk platform met het aanbod van logeerzorg, eenduidige hogere vergoedingen en verlichting voor mantelzorgers. Dat is de opbrengst van een regionaal initiatief logeerzorg in Noord-Kennemerland en de kop van Noord-Holland.

RIGA werkt met transformatieplan aan ombuigen zorgvraag

Zorgorganisaties in de regio Westland, Schieland, Delfland (WSD) kunnen aan de slag om het RIGA-transformatieplan voor de regio verder uit te voeren. Zo’n zestig organisaties zetten zich samen in om gezondheidsverschillen te verkleinen.

Langer Thuis Scan geeft handvatten om ouderen langer zelfstandig te houden

De Langer Thuis Scan geeft bewoners (en familie en zorgverleners) in Salland een beter beeld of en hoe oudere inwoners langer thuis kunnen blijven wonen.