De IZA-regio Eindhoven-De Kempen heeft zijn regioplan uit 2023 herijkt. In het verlengde daarvan wordt ook de governancestructuur aangepast. Dat moet begin volgend jaar zijn beslag krijgen. “We gaan knelpunten integraler aanpakken, met de nadruk op oplossingen”, zegt programmacoördinator Myrthe Saris. Samenredzame gemeenschappen krijgen een centrale plek in die oplossingen.

In het kort

De IZA-regio Eindhoven-De Kempen herijkt haar regioplan 2023 en past de governancestructuur aan, met focus op integrale oplossingen voor knelpunten. De schaalsprong in de regio (o.a. groei hightech rond ASML) brengt uitdagingen zoals eenzaamheid en toenemende zorgdruk. Daarnaast kampt de regio met de gevolgen van dubbele vergrijzing.

Het nieuwe plan, met vier strategische oplossingen, benadrukt onder andere samenredzame gemeenschappen en positieve gezondheid, met steun voor buurten via buurtverbinders en platforms zoals DE STAP naar Gezonder. Financiering en landelijke randvoorwaarden zijn cruciaal voor succes. De nieuwe structuur (o.a. regioraad, kernbestuur) moet in 2027 operationeel zijn.

De herijking van het regiobeeld en het regioplan werd mede ingegeven door de ‘schaalsprong’ in de regio rond Eindhoven. In maart 2024 maakten het Rijk, de regio Brainport Eindhoven, de provincie Noord-Brabant en verschillende gemeenten afspraken om verdere groei mogelijk te maken van de hightech- en chipsector rond ASML en andere technologiebedrijven. Deze groei betekent ook dat de bevolking zal groeien, onder meer door de komst van kenniswerkers uit het buitenland.

Myrthe Saris
© Myrthe Saris

Groeipijn

“Met de schaalsprong veranderen ook de opgaven voor de sector zorg en welzijn”, legt Saris uit. De groei van de regionale economie heeft impact op de leefomgeving. De komst van kenniswerkers zal aan de ene kant de gezondheidsverschillen scherper maken. Aan de andere kant kunnen eenzaamheid en mentale problemen mogelijk toenemen doordat de kenniswerkers hun plek moeten vinden in een voor hen vreemde samenleving en onbekend zorgstelsel.

Daarnaast vragen de vergrijzing en knelpunten bij de mantelzorg extra aandacht. De druk op wijkverpleging, huisartsen en spoedeisende hulp zal verder toenemen. De groei brengt ook specifieke uitdagingen met zich mee, bijvoorbeeld voor de geboortezorg.

“Dit zijn ontwikkelingen die een herijking van het regioplan nodig maakten”, aldus de programmacoördinator. “Een bijkomend voordeel was dat we tegelijk de samenwerking goed tegen het licht konden houden. Het oorspronkelijke regioplan was onder druk tot stand gekomen dankzij een handvol voortrekkers. En hoewel bij de presentatie in december 2023 vijftig partijen present waren, bleek de uitvoering ingewikkelder dan gedacht. Over de doelen was men het wel eens, maar over de weg ernaartoe minder.”

Breed draagvlak

De afgelopen periode is het traject opnieuw doorlopen. Ditmaal waren meer partijen vanaf het begin betrokken. Dat resulteerde in een breder draagvlak en een eenduidiger plan, zegt Saris. “We hadden negen themalijnen waaronder 45 projecten hingen. We hebben onze de negen thema’s teruggebracht naar vier opgaven. De projecten die we eerder uitvoerende hebben we gecombineerd, ontdubbeld en teruggebracht tot vier strategische oplossingen met daaronder een beperkt aantal projecten.”

© IZA-regio Eindhoven-De Kempen

De vier opgaven en strategische oplossingen van IZA-regio Eindhoven-De Kempen: gezamenlijke DE STAP-omgeving, samenredzame netwerkzorg, vitale leefomgeving en leefstijl, en samenredzame gemeenschappen.

De vier thema’s en strategische oplossingen moeten in samenhang bekeken worden, en mede daarom wordt naast het regioplan ook de aansturing herzien. De regio werkt aan een governancestructuur met een regioraad, domeintafels, een kernbestuur, een regieorganisatie en verschillende inhoudelijke stuurgroepen. Elk krijgt zijn eigen rol mĂ©t mandaat.Afbeelding met onderschrift

Integrale kijk

“De domeintafels richten zich vooral op een specifiek deel van de samenwerking”, legt Saris uit. “Het kernbestuur is verantwoordelijk voor de totale regionale beweging en een integrale kijk op de transformatie. De regieorganisatie heeft overzicht en krijgt onder meer taken op het gebied van coördinatie, financiering, communicatie en ondersteuning van de regionale samenwerking. Ze verbindt de strategie en de tactische aanpak, zodat we de juiste dingen blijven doen.” Deze structuur wordt nu verder uitgewerkt en moet begin 2027 in werking treden.

Mannen zitten te dammen
© VWS

Samenredzame gemeenschappen

Het nieuwe regioplan zet hoog in op samenredzame gemeenschappen en vanuit de gedachte van positieve gezondheid. Saris: “We willen de formele en de informele zorg bij elkaar brengen en elkaar laten versterken. Onze regio heeft 600.000 inwoners. Dat zijn globaal 300 buurten van 2000 inwoners. Die buurten moeten zelf hun leefwereld organiseren. Wij gaan hen daarbij ondersteunen en motiveren. Als mensen naar elkaar omzien en elkaar helpen, kunnen we eenzaamheid voorkomen en de zorgvraag verminderen. Dan hebben we heel veel problemen al opgelost.”

De programmacoördinator beseft dat dit een mooi perspectief is, maar dat het niet vanzelf tot stand komt. “We werken aan een tienjarenplan waarbij onder andere Zorgbelang Inclusief, Senioren Brabant-Zeeland en de Koepel Gemeenschapskracht Noord-Brabant betrokken zijn. Daarnaast willen we buurten helpen door buurtverbinders in te zetten die initiatieven verder helpen.

“We hebben eerder al de website DE STAP naar Gezonder gelanceerd, als platform om inwoners te informeren en te ondersteunen om actief aan hun gezondheid en sociaal netwerk te werken. Het platform heeft ook een speciale pagina voor professionals. Ook deze groep willen we bij elkaar brengen, enthousiasmeren en informeren over de beweging van ziekte naar gezondheid.”

Knelpunten

Er zijn echter nog wel wat knelpunten om dat tienjarenplan uit te voeren. Een van de belangrijkste is de financiering. Een belangrijke schakel om buurten samenredzaam te maken bijvoorbeeld zijn zogeheten buurtverbinders. Maar buurtverbinders kosten geld. En al zijn de regionale samenwerkingspartners het eens over de koers, als er betaald moet worden zijn ze voorzichtig.

Saris snapt die terughoudendheid wel. “Je kunt als zorgorganisatie wel inzetten op preventie, maar als je succes hebt kan je omzet daardoor verminderen. Daar ga je dan minder snel in investeren. En de zorgverzekeraars en gemeenten als betalende partijen kunnen ook niet zomaar overal instappen. Volgens inkoopkaders mag er veel, maar dat leidt niet automatisch tot doen. De partijen betalen eerst de dingen die moeten, en pas als er geld overblijft de dingen die mogen.”

Voorwaarden scheppen

Myrthe Saris pleit daarom voor landelijke randvoorwaarden en structurele financiering. “Gemeenschapszin en samenredzaamheid zijn essentieel voor de omslag van zorg naar gezondheid. Daarmee voorkom je dat mensen eenzaam raken, verlaag je de zorgvraag en maak je dat mensen gelukkiger zijn. Maar dat gaat niet gebeuren alleen omdat wij zeggen dat het nodig is. Het vraagt dat we inwoners bewust maken, initiatieven ondersteunen en de juiste voorwaarden scheppen. Daar vragen we het vertrouwen en de middelen voor.”