De gezondheid van iedereen en vooral van mensen in een kwetsbare positie verbeteren en gezondheidsachterstanden terugdringen: dat is het doel van de rijksbrede agenda Gezondheid in alle Beleidsdomeinen (GiaB). Op deze pagina lees je meer over de aanpak en de focus voor de komende periode. Ook vind je links naar belangrijke documenten en praktijkverhalen.
Waarom gezondheid in alle beleidsdomeinen?
Gezondheid wordt niet alleen bepaald door zorg, maar vooral door factoren daarbuiten. Denk aan de fysieke en sociale leefomgeving, bestaanszekerheid, werkomstandigheden en onderwijs.
In Nederland bestaan grote en hardnekkige verschillen in gezondheid tussen groepen. Mensen met een laag inkomen leven gemiddeld acht jaar korter en 24 jaar minder in goede gezondheid dan mensen met een hoog inkomen. Deze sociaaleconomische gezondheidsachterstanden worden vooral veroorzaakt door ongunstige leefomstandigheden en bestaansonzekerheid.
Omdat veel oorzaken buiten het zorgdomein liggen, moeten we oplossingen ook buiten het zorgdomein zoeken. Dit vraagt inzet van het Rijk, gemeenten, werkgevers, maatschappelijke partners én inwoners zelf. Ook de SER benadrukt de brede aanpak in zijn advies Gezond opgroeien, wonen en werken.
Rijksbrede aanpak van gezondheidsachterstanden
De aanpak Gezondheid in alle beleidsdomeinen richt zich op vier impactvolle beleidsthema’s:
1. Bestaanszekerheid en werk
Bestaanszekerheid is een van de speerpunten. Dit gaat verder dan alleen financiële zekerheid; het omvat alle aspecten van het dagelijks leven. Er is speciale aandacht voor kwetsbare groepen, omdat hier veel gezondheidswinst te behalen valt. Dit willen we doen door armoede terug te dringen en bestaanszekerheid te verbeteren. Werk is hierbij een belangrijk middel. Als het werk aansluit bij iemands capaciteiten, veilig is en stabiliteit biedt, draagt het bij aan de fysieke en mentale gezondheid.
2. Een gezonde generatie
Een goede start voor elk kind is van groot belang. Hoe iemand opgroeit heeft een levenslang effect op de gezondheid en ontwikkeling, zo stelt ook de SER. Dit begint al vóór de zwangerschap, denk aan de invloed van stress door bijvoorbeeld geldzorgen of mentale problemen. Ook goed onderwijs, een gezonde school- en voedselomgeving en het voorkomen van middelengebruik zijn belangrijk voor een gezonde generatie.
3. Een gezonde fysieke leefomgeving
De inrichting en kwaliteit van de leefomgeving hebben grote invloed op de gezondheid en het gedrag van inwoners. Volgens de wereldgezondheidsorganisatie WHO speelt de leefomgeving zelfs een belangrijke rol in de hardnekkige gezondheidsverschillen tussen sociaaleconomische groepen. Een omgeving waarin mensen prettig kunnen wonen en werken, inclusief aandacht voor het binnenklimaat, kan de gezondheid sterk verbeteren. Meerdere ministeries werken op verschillende manieren aan een gezondere leefomgeving.
4. Van zorg naar gezondheid en welzijn
Mensen in een kwetsbare situatie hebben vaker te maken met gezondheidsproblemen. De Sociaal-Economische Raad (SER) adviseert daarom om de beweging te maken van een zorgsysteem naar een gezondheidssysteem, met specifieke aandacht voor chronische stress, bestaansonzekerheid en ongezonde prikkels in de sociale en fysieke leefomgeving.
De ‘beweging naar de voorkant’ is met het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA), het Integraal Zorgakkoord (IZA) en de Hervormingsagenda Jeugd al in gang gezet. Het Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA) bouwt hierop voort en heeft als doel om de zorg in Nederland betaalbaar en toegankelijk te houden en de beweging van zorg naar gezondheid te continueren en te versterken.
Investeringsmodel voor preventie
Het lukt nog onvoldoende om investeringen in preventie vooraf te koppelen aan de besparingen die dit later in de zorg oplevert. Ook komen de baten van preventie vaak niet terecht bij de partij die de kosten maakt. Daarom werkt VWS samen met zorgorganisaties aan een investeringsmodel voor preventie. In dit model worden kostenbesparingen binnen een beleidsterrein gebruikt om preventieve maatregelen te financieren.
In oktober 2025 is de richtlijn Passend bewijs voor preventie gepubliceerd. Dit is de eerste pijler van het investeringsmodel voor preventie. De richtlijn zet een standaard voor de kwaliteit van bewijs over de effecten van preventieve maatregelen. Daarnaast ontwikkelt het RIVM een afwegingskader (pijler 2) om de aard en omvang van de effecten beter te kunnen onderbouwen. Pijler 3 richt zich op financiële besluitvorming en pijler 4 op monitoring en evaluatie. De voortgang op deze vier pijler is toegelicht in deze Kamerbrief.
Doorontwikkeling beleidsagenda GiaB
De afgelopen periode is met verschillende partijen verkend waar kansen liggen om gezondheid te bevorderen en andere beleidsdoelen te ondersteunen. De komende periode richt de aanpak Gezondheid in alle Beleidsdomeinen (GiaB) zich op drie onderwerpen die binnen de beleidsthema’s sterk zijn doorontwikkeld:
- Aanpak multiproblematiek in kwetsbare gebieden
- Drie prioritaire lijnen voor een gezonde fysieke leefomgeving
- Ontwikkeling van een investeringsmodel voor preventie
Daarnaast zijn er onderwerpen die kansrijk zijn om mee te nemen in de verdere uitwerking van de rijksbrede GiaB-aanpak. Denk aan mentale gezondheid, kennisopbouw en de ondersteuning van gemeenten. Meer informatie staat in de Voortgangsbrief aanpak Gezondheid in alle Beleidsdomeinen, die begin februari 2026 is gepubliceerd.
